Waarom de-escalatie een houding is, geen techniek

Na achttien jaar GGZ en vijftien jaar politie heeft Nicole Cuijpers een duidelijke overtuiging overgehouden: de-escalatie draait niet om de juiste woorden of de juiste stappen. Het is een houding. Wie werkelijk luistert en aanwezig is, heeft meer grip op een situatie dan wie autoriteit probeert af te dwingen.

Ze ziet het regelmatig terug bij de boa's die ze traint: de neiging om breed te gaan staan, de handen in het vest, een houding die autoriteit moet uitstralen. Averechts, zegt Nicole. Wat wél werkt is het tegenovergestelde: naast iemand gaan zitten, oogcontact op gelijk niveau, rustig spreken.

Vier bouwstenen van een de-escalerende houding

Uit haar ervaring destilleert Nicole vier elementen die samen bepalen of contact lukt. Houding en toon: je lichaamstaal bepaalt vaak meer dan je woorden hoe een gesprek verloopt. Echt luisteren: niet vooruitdenken over je eigen reactie, maar volledig aanwezig zijn bij wat iemand vertelt, iets dat eenvoudiger klinkt dan het is in een gespannen situatie. Zorgen dat iemand zich gehoord voelt: niet het antwoord of de oplossing kalmeert mensen, maar de ervaring gezien te worden. En: niet meegaan in het gedrag, want empathie tonen is iets anders dan gedrag bevestigen of overnemen.

Drie situaties uit de praktijk

Onbegrepen gedrag heeft altijd een oorzaak, en wie zoekt naar wat daarachter zit, reageert anders dan wie alleen op het gedrag zelf reageert. Nicole illustreert dit met drie situaties die ze veel tegenkomt.

Bij iemand in een psychose is de eigen werkelijkheid net zo echt als de onze voor onszelf. Ontkennen wat iemand ervaart, kan onrust juist vergroten. Wat wel werkt: de beleving erkennen zonder die te bevestigen als je eigen werkelijkheid. Bij mensen met een licht verstandelijke beperking ontstaat frustratie vaak uit onvermogen: ze begrijpen iets niet, maar durven dat niet altijd toe te geven. Ruimte geven, eenvoudige taal gebruiken en steeds checken of de boodschap is overgekomen, maakt het verschil. Bij depressief gedrag, de situatie die Nicole het meest tegenkomt en tegelijk als een van de zwaarste ervaart, werkt overdreven positiviteit averechts. Wat wel helpt: dichtbij blijven, luisteren, en zelf in balans blijven zonder het te forceren.

Vertrouwen win je niet met een functietitel

Toen Nicole overstapte van de politie naar het Leger des Heils, wisten bewoners al snel waar ze vandaan kwam. Ze werd uitgevraagd, genegeerd, gewantrouwd. In plaats van zich te verdedigen, bleef ze gewoon doen wat ze deed: vriendelijk zijn, vragen hoe het ging, een kop koffie aanbieden. Langzaam kantelde het wantrouwen. Niet omdat ze haar verleden verborg, maar omdat ze er gewoon was, zonder agenda.

Precies dat, zegt Nicole, is wat jonge GGZ-medewerkers soms te weinig doen: de tijd nemen. Aanwezig zijn zonder haast, zonder doel, zonder clipboard.

De kern blijft hetzelfde

Of het nu gaat om iemand in een psychose, iemand met een licht verstandelijke beperking of iemand die diep in een depressie zit: de situaties verschillen, maar de houding die werkt blijft hetzelfde. Luisteren, aansluiten, en niet proberen te sturen of te controleren.

Vraag de whitepaper gratis aan en lees hoe Nicole Cuijpers dit in de praktijk brengt.

‍